Kwalifikacja bez policzonej premii zwrotu to koszt utopiony, nie aktywo. Model ekonomii edukacji pozwala przeliczyć, które szkolenia i certyfikaty zwracają się w firmie, a które utrzymujemy wyłącznie z przyzwyczajenia.
1. Zjawisko: decyzja o studiach jako rachunek zwrotu
Sylwia Roszkowska z Uniwersytetu Łódzkiego w podcaście GRAPE z 13.11.2026 rozkłada decyzję o studiach magisterskich na koszt dwóch lat nauki i premię płacową za dyplom. Po licencjacie edukację kończy 30-50 proc. roczników, dekadę temu ok. 10 proc.
2. Model: premia zwrotu kontra koszt alternatywny
Model liczy różnicę między premią płacową za kwalifikację a kosztem jej zdobycia: czesne, dwa lata bez wynagrodzenia, koszt alternatywny. Inwestycja ma sens tylko wtedy, gdy zdyskontowana premia przewyższa koszt wejścia.
Model przestaje działać, jeżeli premia płacowa za kwalifikację spada poniżej kosztu alternatywnego dwóch lat pracy, a sygnał rynkowy o wartości dyplomu jest opóźniony wobec zmiany technologicznej.
3. Błąd intuicji zarządów
Błąd utopionego kosztu i błąd autorytetu. Zarząd traktuje posiadane aktywa, certyfikaty i etaty jako dowód wartości, a nie jako pozycję do przeliczenia zwrotu. Kolejne dwa lata nauki albo kolejny etat utrzymywany jest bo już zainwestowano, nie bo premia przewyższa koszt.
4. Przełożenie na spółkę i wektor decyzji
Marża ucieka w kosztach utrzymania kompetencji bez policzonej premii: szkolenia i certyfikaty kupowane rytualnie, etaty utrzymywane dla ciągłości, dwa lata wdrożenia na stanowisku bez pomiaru premii produktywności.
Kluczowa decyzja dotyczy tego, które kwalifikacje w firmie mają policzoną premię zwrotu wyższą od kosztu alternatywnego, a które utrzymujemy wyłącznie z przyzwyczajenia.
Do zapamiętania:
Kwalifikacja bez policzonej premii zwrotu to koszt utopiony, nie aktywo.